المحقق السبزواري
613
روضة الانوار عباسى ( در اخلاق و شيوه كشور دارى ) ( فارسى )
معاش ، اين بلاى مبرم بر خود آوردهاند . اگر سلطان عنايت فرموده جهت اين طايفه وجه معاشى معيّن نمايد و در احكام و اعمال ايشان ضابطه مقرّر فرمايد ، ديگر كسى را از آن قانون ياراى تخلّف نخواهد بود و همه اوقات در احكام خود وظيفهء احتياط و ديندارى مرعىّ خواهد داشت . » و بعد از مداورهء كلام و مشاورهء تمام صلاح در آن ديدند كه در قضايا و صكوك « 1 » و وثايق كه در محكمهها مكتوب گردد به خط و سجلّ قاضى مسجّل و مرسوم شود به هر وثيقه بيست و پنج آقچه ، كه شش درم نقرهء مضروب باشد ، به قاضى دهند و از عقود مناكحات سه درم نقره و از تقسيم تركات به هريك هزار درهم نقره بيست درم رسم القسمة بستانند كه بعضى از علماى سلف ايشان اينقدر جهت معاش قاضى تجويز نمودهاند . بعد از وضع اين قانون جهت قضات ممالك ، ايشان را از قتل و سوختن عفو نمودند ، ليكن هريك را به اندازهء گناه تعزيرات نمودند . بعضى را به قطع محاسن و بعضى را به ضرب شديد تأديب نمودند . و ظاهرا مادّهء فساد قضات آن بلاد الى الآن به انقطاع نينجاميده . ديگر ، لازم است كه ملك از احوال قضات ، متفحّص مىبوده باشد و اگر كسى از ايشان شكوه و شكايتى كند در تفتيش و تفحّص و استكشاف حقيقت امر ، مبالغهء تمام بهجا آورد و اگر خيانت قاضى ظاهر شود ، تأديب بليغ نمايد تا باعث منع و زجر و عبرت ديگران گردد و كسى از ايشان ديگر اقدام بر ارتكاب قبايح و ظلم و خيانت ننمايد . [ 156 ب ] « 2 »
--> ( 1 ) . جمع « صك » كه معرب كلمهء فارسى « چك » است . شك و شاك نيز نزد عربزبانان بهكار مىرود . چك برات وظيفه و مواجب بوده و بر قبالهء خانه و باغ و غيره نيز اطلاق مىشده است . معين ، فرهنگ فارسى ، ج 1 ، ذيل چك . ( 2 ) . برابر ارجاع نويسنده ، نوشته از ميانهء صفحهء 156 ب ادامه مىيابد .